Foto-expositie
'Niks bijzonders’ maakt hier juist het verschil
“Ik krijg altijd betaald voor het werk wat ik doe, maar dit geeft me zoveel meer voldoening,” zegt bokstrainer Youri. Hij zag een oproep voorbijkomen op Facebook voor een man die dolgraag wilde boksen. Maar door zijn verstandelijke beperking en autisme was dat in een groep onmogelijk. Die twee bleken een gouden combinatie. Youri voelt Arjan feilloos aan. Dat boksen is een bijzaak geworden; gezellig eten en kletsen is wat ze nu regelmatig doen. Hij is één van de zeshonderd vrijwilligers die zich op het woonzorgcentrum van ’s Heeren Loo inzet voor mensen met een beperking.
“En we hebben plek voor meer vrijwilligers.” zegt coördinator vrijwilligerswerk Inge Uiterweerd. “Of iemand nu één keer per jaar helpt of elke week langskomt; iedereen kan iets bijdragen. Kleine dingen die voor ons vanzelfsprekend zijn zoals een boodschapje doen, een stuk fietsen of naar de bios, zijn voor onze cliënten bijzonder. Dus dat ‘niks bijzonders’ maakt hier juist het verschil. Heb je één keer per jaar tijd, dan kijken we wat je kan doen. Kom je met vrienden of met je partner, dan zoeken we iets wat jullie samen kunnen doen. Ook bedrijven kunnen zich eenmalig inzetten, bijvoorbeeld door met een team een klus aan te pakken. Er is altijd iets mogelijk.”
Heel verschillende mensen
“De groep mensen die zich vrijwillig inzet is enorm divers. Sommigen hebben een baan en zeggen “Ik werk op kantoor, maar ik mis betekenis”. Er zijn oud-zorgmedewerkers die het contact met mensen missen. En weer anderen ontdekken via vrijwilligerswerk wat écht bij hen past, zoals een jonge technicus die vastliep in zijn werk. Hij twijfelde over omscholen. Na een periode van vrijwilligerswerk bij ons, doet hij nu een zorgopleiding”.
De echte waardering komt uit de groep zelf
“Enthousiasme weegt voor ons zwaarder dan diploma’s,” vertelt Inge. “Iedereen die gemotiveerd is, kan iets doen; wandelen, fietsen, muziek maken, koken of gewoon een praatje maken. Vrijwilligers zijn onderdeel van een team en krijgen dezelfde waardering als medewerkers. Wij organiseren bijeenkomsten en trainingen voor hen, ieder jaar is er een groot feest en iedere vrijwilliger ontvangt een eindejaarsgeschenk. Maar de echte waardering komt uit de groep zelf; een tekening van een bewoner en een dankbare big smile, daar kan niets tegenop.”
Foto: René Hulshoff
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerVoor een Apeldoorn waar iedereen zich thuisvoelt
Wat zeven jaar geleden begon met een koffiegroep en taallessen, is inmiddels uitgegroeid tot een gemeenschap van ruim 80 betrokken vrouwen uit allerlei landen en culturen. Vrouwengroep Sadika is een plek waar vrouwen talenten ontwikkelen, elkaar ontmoeten en vriendschappen sluiten.
Vrijwilligers dragen de groep. Vrijwilligers kunnen hun eigen ideeën en talenten inzetten: van gastvrouw tot het organiseren van creatieve of sportieve activiteiten. Iedereen krijgt de ruimte om zelf ook te groeien. De groep is van onschatbare waarde voor de vrouwen die er komen. Zeker omdat het vaak het enige netwerk is dat ze hebben. Hier beginnen vriendschappen, vrouwen moedigen elkaar aan om Nederlands te leren en zetten samen de eerste stappen naar een breder sociaal netwerk.
“Als we buiten net zo met elkaar omgingen als hier, zou Nederland een stuk mooier zijn.”
Hier maakt eenzaamheid plaats voor verbinding. Een aantal kwam binnen en kenden nog niemand, Zij bloeiden hier helemaal op en zijn nu zelf vrijwilliger. Er wordt niet gepraat over geloof en politiek, iedereen is welkom. Zoals een deelnemer zei: “Als we buiten net zo met elkaar omgingen als hier, zou Nederland een stuk mooier zijn.”
Door de warme sfeer voelen vrouwen zich veilig om hun persoonlijke verhaal te delen. De vrijwilligers luisteren, verwijzen door naar hulp waar nodig en helpen vrouwen om stappen te zetten naar zelfstandigheid. Een vrijwilliger vertelde: “Ik zat ooit alleen thuis. Door Sadika vond ik een netwerk, haalde ik diploma’s en nu help ik anderen vooruit.”
Daar wordt Apeldoorn zichtbaar mooier van
Niemand hoeft alleen te zijn. Door elkaar te ontmoeten, ontstaat er verbinding die verder reikt dan de groep zelf. Buren leren elkaar kennen, mensen in de wijk helpen elkaar en daar wordt Apeldoorn zichtbaar mooier van.
Waardering en feest
Vrijwilligers krijgen veel waardering terug. Van bedankjes en kleine attenties tot een jaarlijks uitje met de groep. Maar het belangrijkste blijft de warmte, dankbaarheid en de vriendschappen die ontstaan.
Bij Sadika is iedere vrouw welkom die iets wil bijdragen. Samen doorbreken we eenzaamheid, bouwen we bruggen tussen culturen en maken we Apeldoorn een stad waar iedereen zich thuis voelt.
Foto: Veerle Ruinemans
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerHet lijkt klein, maar daar begint het
“Je bent niet alleen maar bezig met jezelf zeggen mensen vaak. Ze ervaren echt zingeving sinds ze vrijwilligerswerk doen.” Aan het woord is Marloes, vrijwilligerscoördinator bij Stichting Present Apeldoorn . “Voor andere mensen is het een manier om even uit hun eigen wereld te kunnen stappen en contact met anderen te hebben. Er zijn vrijwilligers die zich eenzaam voelen en nieuwe contacten opdoen door mee te doen aan een project. Zo hebben we een duo dat elkaar bij een verhuisklus ontmoette en nu wekelijks samen koffiedrinkt.”
Coördinatoren Marloes en Nicole vertellen met trots over de vele vrijwilligers die zich inzetten voor anderen. Bij Present Apeldoorn draait alles om verbinding. Of dat nu is door een tuin op te ruimen, een wandeling te maken met een groep ouderen of gewoon een praatje te maken bij de Buurtkoffie.
Vaste gezichten zijn belangrijk
“De Buurtkoffie kan niet zonder vrijwilligers,” vertelt Nicole. “Ik ben de enige betaalde kracht, maar verder draait het volledig op zo’n 24 vrijwilligers. Zij halen de bus op, zetten een terrasje neer en zijn gastheer en gastvrouw voor mensen die langskomen voor een kop koffie en een praatje. Vaste gezichten zijn belangrijk. Als mensen weten: oh, dat is Jan, die heb ik al eens gesproken, dat maakt de drempel om te komen veel lager.”
Een paar uur inzet maakt echt het verschil
Ook Marloes ziet de enorme impact van vrijwilligerswerk. “Bij de praktische projecten gaat het regelmatig om mensen die aan het overleven zijn. Mensen die het zwaar te verduren hebben in het leven en nauwelijks sociaal netwerk hebben waardoor sommige klussen niet te doen zijn. Soms voorkomen vrijwilligers zelfs een uithuiszetting door te helpen een huis of tuin op orde te brengen. Het zijn vaak situaties waarin een paar uur inzet écht het verschil maakt.”
Een treffend voorbeeld is het verhaal van Leonie, een oudere dame die zich eenzaam voelde in haar flat. “Ze wilde verhuizen omdat ze geen contact had met haar buren,” vertelt Nicole. “Toen kwam de Buurtkoffie in haar wijk. Binnen korte tijd had ze veel meer contact met anderen, was de sfeer verbeterd en besloot ze te blijven. Ze heeft nu haar flat opgeknapt en is zelf vrijwilliger geworden. Dat is toch prachtig?”
Wat het vrijwilligerswerk hénzelf oplevert
Vrijwilligers bij Present krijgen niet alleen waardering, maar ook verbinding, plezier en voldoening. “We organiseren elk jaar een gezellige vrijwilligersdag,” zegt Nicole. “Laatst gingen we met z’n allen naar de Apenheul. Het is zo leuk om dan te zien hoe vrijwilligers van verschillende projecten elkaar ontmoeten en verhalen uitwisselen.”
Vrijwilligerswerk bij Present is bovendien flexibel. “De flexpool past goed bij mensen die niet wekelijks willen vastzitten aan een tijd of plek,” legt Marloes uit. “Ze kunnen reageren als ze tijd of energie hebben. Dat maakt het laagdrempelig én aantrekkelijk, zeker voor jongere generaties.”
Het lijkt klein, maar daar begint het
Wat Present en haar vrijwilligers doen, gaat verder dan alleen hulp bieden. Het verandert de sfeer in de buurt. “We zien dat mensen elkaar weer leren kennen,” zegt Nicole. “Voorheen stonden bewoners bij twee verschillende liften te wachten. Nu stappen ze samen in en maken ze een praatje. Dat lijkt klein, maar daar begint het”!
Marloes vult aan: “We proberen het normaal te maken dat mensen naar elkaar omzien. Dat is waar Present voor staat. Vrijwilligerswerk is niet alleen een klus klaren — het is bouwen aan een samenleving waarin we elkaar weer zien.”
Foto: Sandra Dijkstra
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerNaar een Apeldoorn zonder afval
Een gemeente waar afval niet bestaat, dat is de missie van Zero Waste Apeldoorn . De stichting organiseert onder andere workshops, ruilbeurzen en opruimacties en verbindt iedereen die wil bijdragen aan een schonere stad: inwoners, bedrijven en organisaties. Eefje en Tiphaine vertellen wat er allemaal gebeurt om verspilling te voorkomen.
“We hebben veertien vaste vrijwilligers in ons eventteam,” vertelt Eefje. “Maar bij de opruimacties doen honderden mensen mee. Die mensen houden de stad schoon en wij zijn de partij die alles bij elkaar brengt. We zorgen voor de planning, regelen de spullen en hebben contact met de gemeente.”
We zien je en we waarderen je
Elke maand organiseert Zero Waste Apeldoorn opruimacties, vaak gecoördineerd door buurtvrijwilligers. “We vragen hen na afloop om te vertellen hoe het ging en foto’s te maken,” zegt Tiphaine. “Daar maken we een maandelijks een verslag van. Zo laten we zien: we zien je, we waarderen je. En we maken zichtbaar wat er gebeurt. Vroeger was dat allemaal veel anoniemer.”
Van zwerfafval tot puzzelruil
Wat ooit begon met afval prikken, groeide uit tot een brede beweging waarin duurzaamheid op allerlei manieren tot leven komt. “Sommige vrijwilligers beginnen met opruimen en merken dan: hé, ik kan meer doen,” vertelt Eefje. “Ze gaan kleding ruilen, iets repareren of organiseren zelf een activiteit. Zo ontstond ook de puzzelavond.” Tiphaine: “In coronatijd ben ik op Facebook een puzzelruilgroep gestart. Inmiddels doen daar meer dan 500 mensen aan mee. We hebben ook een kettingpuzzeltas die langs 24 adressen gaat. In acht maanden hebben we al meer dan 600 puzzels geruild. Zo simpel kan het zijn.”
Een ander mooi voorbeeld is Ria, vrijwilliger bij de opruimacties op het Zwitsalterrein. “Zij zag bruikbare spullen in een container en dacht: dat is toch zonde,” vertelt Tiphaine. “Dankzij haar ontstond de workshop Van prul naar parel, waarin we afgedankte spullen opknappen. Inmiddels wordt deze workshop twee keer per jaar georganiseerd en is altijd in korte tijd volgeboekt. Zonder dat idee van Ria had deze terugkerende activiteit niet bestaan.”
Samen is het leuker
Het sociale aspect is minstens zo belangrijk als het duurzame doel. “Je bent actief, je ontmoet mensen, je doet iets goeds, dat geeft energie,” zegt Eefje. “Veel mensen doen mee omdat het gezellig is. En tegelijk maak je samen de stad mooier en je leven duurzamer.” Tiphaine vult aan “Er is niet één manier om duurzamer te leven. Iedereen doet het op z’n eigen manier. We kijken vooral naar wat wel lukt.”
Mogen we ook meedoen?
Zero Waste Apeldoorn werkt samen met meer dan vijftig lokale initiatieven en organisaties, onder andere Circulus, Foenix, CODA en de gemeente. De stichting is uitgegroeid tot een belangrijke schakel in het Apeldoornse duurzaamheidsnetwerk. “Het mooiste is om kleine partijen aan elkaar te koppelen die nog niet van elkaars bestaan of gedeelde doelen wisten,” zegt Eefje. “Een filmhuis dat meedoet aan de Zero Waste Week, een winkel die een workshop aanbiedt. En partners die ons zelf benaderen: ‘Mogen we ook meedoen?’ Dat is toch het mooiste compliment?”
Foto: Bart van Uitert
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerHet verschil tussen isolement en verbondenheid
In gesprek met Jopie en Marie, vrijwillige coördinatoren en Rikie, één van de vrijwilligers
In Loenen staat al tientallen jaren een hechte groep vrijwilligers klaar voor dorpsgenoten die wat extra hulp kunnen gebruiken. Van vervoer naar het ziekenhuis of de soos tot een boodschapje doen, kleine tuinklusjes, het plaatsen van een beugel in de badkamer en hulp bij digitale vragen. Soms helpen ze bij iemand thuis zodat de mantelzorger er een paar uur tussenuit kan. Dat geeft lucht. Graag Gedaan zorgt ervoor dat niemand buiten de boot valt.
De insteek is misschien praktisch, maar voor veel inwoners van Loenen maakt dit het verschil tussen isolement en verbondenheid. “Onze komst is soms het lichtpuntje op iemands dag,” zegt Rikie, één van de vrijwilligers. “En als mensen de volgende keer een buurvrouw meenemen, groeit het sociale netwerk weer een beetje.”
Coördinator Marie vult aan: “We zorgen ervoor dat mensen elkaar blijven zien, dat ze meedoen. En dat is goed voor iedereen. Het zijn kleine dingen die we doen, maar voor iemand anders betekenen ze de wereld.”
Iedereen heeft zijn eigen reden om zich in te zetten
Ook de coördinatoren doen het werk vrijwillig. Iedereen heeft zijn eigen reden om zich in te zetten. Een van de vrijwilligers meldde zich aan na haar ervaring met haar eigen moeder. Zij was slecht ter been en heel zelfstandig, maar voelde zich vaak eenzaam. Iemand kwam af en toe bij haar langs voor een praatje. Dat deed haar zoveel goed. Ze zag dat zoiets kleins zóveel kan betekenen.
Zonder vrijwilligers geen Graag Gedaan
“Vrijwilligers spelen bij ons echt de hoofdrol. Zonder hen geen Graag Gedaan,” vertelt Jopie, één van de coördinatoren. “We hebben op dit moment zestien vrijwilligers. Je moet wat aan zingeving hebben in je leven. Het is fijn om iets te doen wat niet alleen jou blij maakt, maar ook een ander.” Het project is bovendien laagdrempelig: vrijwilligers kunnen zelf bepalen wanneer ze beschikbaar zijn. “Dat is denk ik onze kracht. Je kunt gewoon nee zeggen als het even niet uitkomt. Dat maakt het voor veel mensen haalbaar om toch iets te doen.”
“In een dorp als Loenen doe je dat gewoon,” zegt Marie. “Je ziet elkaar bij de kerk, in het dorpscentrum of in het bos. Dan is het vanzelfsprekend dat je er voor elkaar bent.” De vrijwilligers van Graag Gedaan vormen een onmisbare schakel in de gemeenschap, met noaberschap, oog en zorg voor elkaar.
Vrijwilligerswerk maakt het dorp een mooiere plek.
Graag gedaan, is onderdeel van de Kap
Foto: Jeffrey de Grijs
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerZoveel meer dan branden blussen
“Vaak denken mensen bij brandweer vooral aan branden blussen, maar het is veel meer. Het gaat vooral om het helpen van mensen, het geruststellen van een gezin in een noodsituatie,” vertelt Pepijn Holewijn, postcommandant bij Brandweer Apeldoorn De Maten . “Het gevoel dat je iets voor iemand kunt betekenen is onbetaalbaar.”
De vrijwilligers van de brandweer zijn niet alleen actief bij brand of een ongeval. Je komt ze ook tegen bij evenementen zoals de intocht van Sinterklaas of bij wateroverlast. En dat wordt enorm gewaardeerd. Soms komen buurtbewoners langs met cola of koekjes als dank. “Dat soort kleine dingen waarin mensen laten zien dat ze waarderen wat we doen, betekenen ontzettend veel voor ons.”
Iets terugdoen voor de maatschappij
Vrijwilligers vormen ongeveer 80% van de brandweer in Apeldoorn. Zonder hen zou de brandweer niet kunnen functioneren zoals nu. Door hun inzet is er altijd snelle hulp bij incidenten. “Een aantal vrijwilligers begon al jong bij de jeugdbrandweer, anderen hebben zich later aangesloten. Eén ding hebben ze allemaal gemeen: ze doen dit met bezieling en gaan er volledig voor. Allemaal vertellen ze: ik wil iets terugdoen voor de maatschappij.”
Alles om het werk veilig en met vertrouwen te doen
Vrijwilligerswerk bij de brandweer vraagt dat je fit bent, kunt omgaan met stressvolle situaties en verantwoordelijkheid durft te nemen. Iedereen wordt medisch gekeurd en krijgt de juiste training om het werk veilig en met vertrouwen te kunnen doen. En er is alle ruimte voor wie dat wil, om zich verder te ontwikkelen.
Je moet op elkaar kunnen vertrouwen
Het werk is een mix van actie, techniek, teamspirit en oprechte betrokkenheid bij de buurt. Teamvorming is daarbij cruciaal. Je moet op elkaar kunnen vertrouwen. De vrijwilligers trainen wekelijks, houden elkaar scherp en zorgen dat Apeldoorn veilig blijft. Zoals een van hen het samenvat: “Vrijwilligerswerk bij de brandweer is meer dan een hobby. Het is iets doen dat ertoe doet, voor je stad, voor de mensen en voor elkaar.”
Foto: Jacques Zwerver
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerHet zijn vaak kleine dingen, maar ze moeten wel gebeuren
Toen de gymnastiek dreigde te verdwijnen bij omnisportvereniging DIO-Ugchelen door een gebrek aan vrijwilligers, bedacht Leonie Pastoor zich geen moment: ze meldde zich als coördinator gymnastiek. Leonie: “Het zit in mijn bloed om mensen te helpen. En dat doe ik graag voor DIO, want die vereniging zit in mijn hart.”
DIO is al 80 jaar stevig verankerd in Ugchelen. Leonie is daar een goed voorbeeld van. “Wij zijn een echte DIO-familie. Ik heb er vroeger geturnd, mijn moeder zat bij de jazzgym, mijn vader speelde volleybal en organiseerde 20 jaar lang het straatvolleybaltournooi, mijn zusje heeft er gedanst en zat op volleybal en mijn dochter turnde. DIO hoort gewoon bij Ugchelen en bij mij. Ik organiseer de vergaderingen, beantwoord mailtjes en onderhoud de contacten. Maar de trainers zijn heel zelfstandig hoor, ze weten vaak nog meer dan ik.”
Evenementen konden niet doorgaan door een tekort aan hulp
Veel vrijwilligers zijn zelf ooit als kind begonnen bij de club en nooit meer weggegaan. Zij hebben een echt DIO-hart. Toch is het vinden van vrijwilligers een uitdaging. Grote evenementen, zoals de tweejaarlijkse uitvoering, konden niet doorgaan door een tekort aan hulp. “Het zijn vaak maar kleine dingetjes, maar ze moeten wel gebeuren. Zoals helpen bij wedstrijden, trainingspakken wassen of het kamp organiseren.”
Een gemoedelijke club waar plezier voorop staat
De betrokkenheid van mensen met liefde voor de club is cruciaal. Leonie herinnert zich nog goed een periode waarin trainers zonder binding met DIO werden aangesteld. “Die kenden Ugchelen en DIO niet. Ze wilden er een grote selectie van maken, maar dat past niet bij onze vereniging. Het is hier een gemoedelijke club waar plezier voorop staat.” Om de toekomst veilig te stellen, worden jonge leden gestimuleerd om cursussen als assistent-trainer te volgen, zodat zij later de vereniging verder kunnen dragen.
Het hoort ook een beetje bij de opvoeding
Ook haar kinderen zetten inmiddels deze traditie voort: haar zoon als vrijwillig keeperstrainer en haar dochter als jurylid bij de gym. Voor Leonie is dat vanzelfsprekend: “Ik vind gewoon dat het belangrijk is dat je ook iets doet als vrijwilliger, want anders kunnen dingen niet blijven bestaan. Het hoort er ook een beetje bij in de opvoeding.”
Dit jaar viert DIO het 80-jarig bestaan. In die jaren is er veel veranderd: sommige sporten verdwenen, nieuwe kwamen erbij. Het ledenaantal van de gymnastiekafdeling daalde van 300 naar ongeveer 100, maar de kracht van DIO blijft in de verbondenheid van mensen met de vereniging en het dorp. Zoals Leonie zegt: “We bestaan 80 jaar. In de loop der tijd zijn sporten veranderd – volleybal is verdwenen, freerunnen is erbij gekomen. Maar het DIO-hart klopt hetzelfde als altijd.”
*DIO is een omnisportvereniging in Ugchelen. Het heeft vier afdelingen: judo, dans, gymnastiek en freerunning.
Foto: Ton Ellenbroek
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerBewoners kijken uit naar hun komst
“Onze bewoners steken hun waardering voor de vrijwilligers niet onder stoelen of banken. Ze zijn heel open in hun blijdschap en enthousiasme. Dat maakt vrijwilligerswerk bij Boszicht extra speciaal,“ zegt Rosia de Jong, vrijwilligerscoördinator bij Boszicht . “De band die ontstaat tussen vrijwilligers en bewoners is bijzonder. Vrijwilligers voelen zich echt welkom en gewaardeerd. Belangrijk want ze zijn onmisbaar. Er zijn dertig vrijwilligers naast tien professionals. Samen zorgen zij voor een warme, levendige en inclusieve sfeer.”
“Bewoners kijken uit naar hun komst en missen hen als ze er niet zijn. Ze brengen gezelligheid, humor en warmte, zoals chauffeur Jeroen, die iedereen aan het lachen krijgt en kok Marc met zijn culinaire verrassingen. Maar er zijn er meer. Er zijn maatjes die samen met bewoners sporten of een dagje uit gaan. Tuinvrijwilligers zorgen voor de tuin en er zijn vrijwilligers die bewoners begeleiden naar medische afspraken. Dankzij de inzet van vrijwilligers kunnen de vaste medewerkers meer tijd en aandacht aan de bewoners besteden.”
Boszicht koestert de vrijwilligers
“De vrijwilligers zorgen niet alleen voor de bewoners, maar zijn ook hecht met elkaar. Als er iemand ziek is, sturen ze een kaartje, en als er iets thuis speelt, kunnen ze dat delen. Boszicht koestert hen, zorgt voor attenties en organiseert bijeenkomsten, zoals een kerstpakket en een vrijwilligersreceptie. Dit alles maakt dat vrijwilligers vaak jarenlang verbonden blijven.
Bovendien biedt Boszicht ruimte aan mensen die zelf kwetsbaar zijn of structuur zoeken. Vrijwilligerswerk kan klein beginnen met een uurtje en doorgroeien; het draagt vaak bij aan herstel en zelfvertrouwen.
Kortom: bij Boszicht doe je vrijwilligerswerk dat ertoe doet. Je brengt niet alleen praktische hulp, maar vooral plezier, warmte en verbondenheid en je krijgt er minstens zoveel voor terug.
*Boszicht is een kleinschalig wooninitiatief voor mensen met een licht tot matige verstandelijke beperking in Apeldoorn.
Foto: Arlette Kroon
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerDineke brengt iets wat ik als professional nooit kan bieden
“De Buurtcirkel ondersteunt mensen die dat nodig hebben. Dit kunnen mensen zijn met een psychische kwetsbaarheid of die te maken hebben gehad met levensontwrichtende omstandigheden.” vertelt buurtcirkelcoach Leonie. ”Door de wekelijkse ontmoetingen, gezamenlijke maaltijden en het onderlinge contact groeit hun zelfvertrouwen en netwerk. In de Buurtcirkel leren ze elkaar kennen, helpen elkaar en horen er weer bij. Het delen van ervaringen en het bouwen van een groep mensen om je heen waar je jezelf kan zijn, draagt bij aan samen redzaam zijn. En dat vergroot de zelfredzaamheid.”
Apeldoorn telt inmiddels vier Buurtcirkels. Ze zijn een initiatief van Riwis Zorg & Welzijn om mensen met een ondersteuningsvraag met elkaar verbinden. In kleine groepen vormen zij een netwerk waarin iedereen iets kan brengen én iets mag ontvangen. Elke Buurtcirkel wordt begeleid door een professional en een vrijwilliger. Die laatste speelt een cruciale rol in het dagelijkse contact met de deelnemers. De vrijwilligers ondersteunen bij bijeenkomsten, bellen deelnemers op als het niet goed gaat en bouwen een vertrouwensband op. Ze doen gewoon wat mensen nodig hebben: een praatje, een bemoedigend woord of samen een boodschap doen.
Oprechte aandacht, zonder andere agenda
“Voor sommigen is het een enorme stap om weer het buurthuis binnen te komen,” zegt Leonie. “Maar als ze eenmaal meedoen, bloeien ze op. Ze durven weer contact te maken en voelen zich gezien. Een vrijwilliger brengt iets wat ik als professional nooit kan bieden. Ze zijn er met oprechte aandacht, zonder andere agenda. Zoals de 82-jarige Dineke. Zij is al bijna zeven jaar vrijwilliger en een beetje de buurtmoeder van de groep. Dineke is er altijd. Zelfs als iemand stemmen hoort of in de war is, blijft ze rustig en begripvol. Ze vraagt: ‘Hoe werkt dat eigenlijk bij jou?’ Die open houding maakt dat mensen zich veilig voelen. Heel bijzonder!”
Als ik daar ben, knap ik op!
Dineke vindt het zelf heel gewoon. Voor haarzelf is het werk minstens zo waardevol: “Ik was met pensioen en had niks meer te doen. De Buurtcirkel gaf me weer iets om voor op te staan. Ik voel me nodig. Na een herseninfarct vond ik mijn energie terug dankzij de groep. Als ik daar ben, knap ik op. Ik vind het fijn dat ik er nog kan zijn voor anderen. Dat ik iets kan doen wat ertoe doet. Zolang het lukt, blijf ik doorgaan.” Ze lacht: “De donderdag is mijn Buurtcirkeldag. Dan plan ik nooit wat anders.”
Leonie is trots op Dineke: “Zij is er ook bij verdrietige momenten. Toen een deelnemer in het hospice lag, ging zij samen met een andere deelnemer elke week op bezoek. Ze zorgden dat hij nog één keer buiten kon zitten. De dag erna overleed hij. Dit zegt alles over de betrokkenheid van onze vrijwilligers.
Wat Dineke en de andere vrijwilligers doen, kun je niet in uren of euro’s uitdrukken. Het is pure menselijke betrokkenheid. En dát is de kracht van de Buurtcirkel en maakt Apeldoorn écht mooier.”
Foto: Ronald Duin
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerDe 4Daagse brengt energie en bezoekers naar de stad
Voor Kees begint de 4Daagse Apeldoorn al lang voordat de eerste wandelaars hun schoenen aantrekken. Hij is als vrijwilliger voor de PR al maanden bezig met nieuwsbrieven, social media, persberichten en campagnes. Alles om wandelaars en Apeldoorners te informeren en enthousiast te maken. “Het mooie is: mijn vrijwilligerswerk kan overal mee naar toe,” zegt hij lachend. Wanneer we hem spreken, zit hij in een vakantiehuis in Zweden. “Of ik nu hier ben of thuis, met mijn laptop ben ik overal verbonden met de 4Daagse.”
“Ik vind het geweldig om met zoveel mensen samen te werken. Je maakt een praatje, hoort elkaars verhalen en bouwt echt iets samen in die vier dagen. Maar ook de waardering van de deelnemers… Als mensen vertellen dat ze door ons een goede ervaring hadden, denk ik: hier doe ik het voor. En tijdens de vier wandeldagen ga ik met een glimlach naar huis. Elke dag weer.”
Het hele team maakt het succes
Kees zorgt ervoor dat informatie klopt, iedereen de weg kan vinden en het evenement goed wordt gepromoot. Maar hij benadrukt dat het succes door het hele vrijwilligersteam komt: de route-uitzetters, de EHBO’ers, de verkeersregelaars, de horecateams en de binnendienst. Samen maken ze het evenement tot een succes. Zo betekent de 4Daagse Apeldoorn méér dan wandelen: het verbindt mensen, brengt energie in de stad en trekt bezoekers aan.
“Mijn missie? Zoveel mogelijk mensen laten ontdekken hoe bijzonder de 4Daagse Apeldoorn is. Niet alleen als deelnemer, maar ook als vrijwilliger.”
Foto: Peter Donderwinkel
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerHier voelt iedereen: ik hoor erbij!
“Vrijwilligers zijn de ruggengraat van onze stichting. 75% van ons werk wordt door vrijwilligers gedaan,” vertelt Ragaiy Sinout, meewerkend-directeur bij Stichting De Aanwinst . De Aanwinst helpt professionals die zich inzetten om migranten hun plek te laten vinden in Nederland. De vrijwilligers bieden praktische hulp, begeleiding en advies bij taal- en cultuuruitdagingen. Ze ondersteunen bij het begrijpen van de Nederlandse samenleving en zorgen dat mensen zich welkom en gezien voelen.
Een voorbeeld uit de praktijk laat goed zien wat hun werk betekent. Een vrouw uit een Oost-Aziatisch land had hulp nodig met verschillende zaken, maar was in de loop der tijd het Nederlands als tweede taal verleerd. Ze had geen familie, niet hier en niet in haar geboorteland. Dankzij de inzet van vrijwilligers konden hulpverleners tóch goed met haar communiceren en haar verder helpen. “Ze was zó blij om eindelijk weer te begrijpen wat er om haar heen gebeurde,” vertelt Ragaiy. “Dat is precies wat onze vrijwilligers doen: bruggen bouwen tussen mensen.”
Waarom ze het doen
De vrijwilligers van De Aanwinst doen belangrijk werk. We vroegen hen wat hun motivatie is. Een greep uit de reacties:
“Ik ben ooit zelf hier in Nederland gekomen en mensen hebben mij geholpen om mijn weg te vinden. Nu wil ik dat graag terugdoen voor anderen.”
“Omdat ik het fijn vind iets te kunnen betekenen voor anderen.”
“Omdat ik het belangrijk vind om iets terug te doen voor de gemeenschap.”
“Ik wil nieuwe mensen leren kennen en iets nuttigs doen met mijn tijd.”
“Ik ben sociaal en vind het fijn om anderen te helpen, ik ben niet voor niets zorgmedewerker van beroep!”
“Ik wil vrede tussen mensen creëren. Daarnaast vind ik het belangrijk om nuttig te zijn voor de maatschappij.”
“Als vrijwilliger kun je het leven leiden dat anderen leiden en nieuwe ervaringen opdoen die niemand anders heeft gehad.”
“Ik laat mensen graag voelen dat ze er niet alleen voor staan.”
“Vrijwilligerswerk leert me veel over mensen en hoe de wereld in elkaar zit. Het helpt me mijn omgeving beter te leren kennen en samen te werken met mensen die echt een positieve impact willen maken. Anderen helpen maakt ons ook betere mensen.”
“Het heeft enorm veel positieve energie.”
Een hechte gemeenschap
Bij De Aanwinst worden vrijwilligers gekoesterd zoals het hoort. Ze ontvangen een vrijwilligersvergoeding, er zijn gezellige teamuitjes en elk jaar een attent kerstpakket. Ook krijgen ze de kans om zich te ontwikkelen via trainingen gericht op persoonlijke groei en communicatie.
“Onze vrijwilligers vormen samen een hechte gemeenschap van vrienden,” zegt Ragaiy trots. “De saamhorigheid is groot. Iedereen voelt: hier hoor ik erbij.”
Foto: Castiel Heidari
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerStoom, staal en saamhorigheid
Het begon 50 jaar geleden met een idee van de directeur van de VVV. Hij zag dat de spoorlijn lag te verstoffen en dacht: daar moeten we iets moois mee doen. Zo begon de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij met één locomotiefje en een paar rijtuigen. Inmiddels is het uitgegroeid tot een indrukwekkende vloot van tien rijvaardige stoomlocomotieven. Elk weekend, van Pasen tot eind oktober rijden ze over de koningslijn, door één van de mooiste stukjes Veluwe. In het hoogseizoen rijden ze zelfs dagelijks.
Michel van den Wollenberg is commercieel en exploitatiedirecteur en vertelt lachend: “Het is een beetje uit de hand gelopen! In positieve zin dan. We zijn nu zelfs uniek in Europa met zo’n grote rijdende collectie. Net als iedereen bij de VSM ben ik vrijwilliger. Ik ben stoker op de locomotief, help bij de marketing en regel de exploitatie. We doen alles met vrijwilligers. En dat zijn er heel wat: zo’n 260 mensen, van wie maar liefst 80 tot 85 procent jongeren. Het belangrijkste: we doen alles samen. Dat is onze kracht.”
We delen een passie, maar ook een vriendschap
Die betrokkenheid van jongeren is uitzonderlijk in de vrijwilligerswereld. Waar veel verenigingen moeite hebben om de jeugd enthousiast te krijgen, bruist het bij de VSM van jonge mensen. “Het is vooral de passie voor techniek die trekt,” legt hij uit. “En dat werkt aanstekelijk. Jongeren nemen hun vrienden mee, en samen vormen ze een hechte groep. Ze houden de club levendig met frisse ideeën.” De vrijwilligers komen overal vandaan: van Apeldoorn tot Friesland en Limburg. Sommigen blijven hier in het weekend slapen in ons Mitropa slaaprijtuig, dat vroeger door Europa reed. Dat maakt het extra bijzonder. We delen een passie, maar ook een vriendschap.”
Niet alleen reguliere, maar ook speciale ritten
De vrijwilligers van de VSM organiseren niet alleen reguliere ritten, maar ook speciale op themadagen en evenementen. Zo ontstond tijdens de coronaperiode de Summer Night Express, avondritten door de Veluwe die meteen uitverkochten. “We mochten niet rijden met volle bezetting,” vertelt Michel. “Dus dachten we: wat kan wel? We organiseerden avondritten in samenwerking met Landal. Dat werd een groot succes. We doen het nog steeds elk jaar. Ook in de winter is de VSM een belevenis “Rond kerst rijden we met versierde rijtuigen, een echte kerstman en warme chocolademelk. Dat is magisch.”
Met duimen en glimlachen
“Mensen hebben geen idee hoeveel werk het is om zo’n stoomlocomotief rijdend te krijgen. Soms ben je er twaalf uur mee bezig voordat je kunt vertrekken. Maar als je dan het station binnenkomt rijden en je ziet die verbaasde gezichten van Huh? Hoe komt dat dan hier? En als je onderweg die mensen hun duimen omhoog ziet opsteken en kinderen zwaaien dan weet je weer waar je het voor doet. Dat geeft zoveel voldoening. Iedereen zegt dat vrijwilligers onmisbaar zijn, bij ons is dat letterlijk zo. Zonder vrijwilligers rijden we geen meter. Zij zijn de kracht van de VSM en daar zijn we al 50 jaar trots op!”
Foto: Rob van der Eerden
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerSamen voor cultuur, gezelligheid en vriendschap
“Vrijwilligers krijgen korting op drankjes en kunnen gratis of met korting naar films en concerten, maar de echte waarde zit veel dieper,” zegt Iddo Draijer van poppodium en filmtheater GIGANT . “Het is een plek waar mensen hun talent inzetten, waar ze zich thuis voelen en waar vriendschappen ontstaan.”
“De filmhuisvrijwilligers drinken na de woensdagochtendfilms samen koffie en er zijn verschillende eetclubjes ontstaan. Zo spreken de vrijwilligers van de popzaal elke eerste woensdag van de maand af in het café om bij te praten of een spelletje te doen. Het werk is voor veel mensen ook een uitlaatklep. Iemand die thuis in een lastige situatie zit, kan er hier even uit zijn en gewoon biertjes tappen. Dat het zoveel meer wordt dan alleen vrijwilligerswerk, is prachtig om te zien.”
Dit zou onmogelijk zijn zonder de vrijwilligers
Of je nou van techno houdt, of van klassiek ballet, er is voor elk wat wils bij GIGANT. Er is een filmhuis en een popzaal en er wordt van alles georganiseerd, van dansnachten tot theater. Dit zou onmogelijk zijn zonder de vrijwilligers. “We hebben er hier zo’n 150,” vertelt Iddo, die het afgelopen jaar de coördinatie van de filmhuisvrijwilligers en de barteams deed. “Dat zijn mensen van 20 tot 80 jaar. Sommigen zijn hier drie keer per week, anderen draaien één dienst en gaan weer lekker naar huis. En dat is helemaal goed.”
Bezoekers voelen: de vrijwilligers doen dit omdat ze het echt leuk vinden
Je vindt de vrijwilligers overal: achter de bar, bij de filmzaal, bij concerten, aan de kassa, als fotograaf of als posterplakker in de stad. “Sommigen kiezen gericht voor een functie,” legt Iddo uit. “Anderen merken na een tijdje dat ze iets nieuws willen, en dan kijken we samen wat bij ze past. De één kan niet te lang staan, de ander wil juist fysiek bezig zijn. We vinden altijd iets dat bij je past. Of het nou een dansnacht is, of een theatergroep van mensen met niet-aangeboren hersenletsel, onze vrijwilligers zorgen voor een warme sfeer. Bezoekers voelen gewoon dat vrijwilligers het doen omdat ze het écht leuk vinden.”
“Cultuur is zó belangrijk voor ontspanning,” zegt hij. “Samen genieten van muziek of film, dat verbindt mensen. En dat kan allemaal dankzij onze vrijwilligers. Zonder hen zou Apeldoorn echt een stukje stiller zijn. De motivatie van veel vrijwilligers ligt dan ook precies daar: bijdragen aan iets groters. “Ze doen het om onderdeel te zijn van de culturele gemeenschap, om Apeldoorn een beetje mooier te maken,” zegt Iddo. “En natuurlijk ook gewoon omdat het gezellig is. Want dat is het hier, ontzettend gezellig!”
Foto: Irene Baatenburg
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerWie de natuur leert waarderen, wil er ook beter voor zorgen
In de bossen en heide rond Apeldoorn zijn tientallen vrijwilligers actief voor Staatsbosbeheer . Ze helpen mee met beheer, geven rondleidingen, organiseren educatieve activiteiten en staan in het informatiecentrum van Het Leesten. Coördinator Jaël vertelt hoe deze vrijwilligers bijdragen aan een sterkere verbinding tussen de stad en de natuur zodat inwoners zich er meer bij betrokken voelen.
“We hebben drie groepen,” vertelt Jaël. “Beheervrijwilligers, gidsen voor bezoekers en vrijwilligers in het informatiecentrum. Zo is er voor iedereen wel iets dat goed bij hen past. Gidsen nemen mensen mee de natuur in en vertellen waarom een gebied zo bijzonder is. Je ziet verwondering ontstaan, en daarmee ook waardering. Mensen gaan anders kijken naar hun omgeving. Dat is precies wat we willen bereiken. De beheervrijwilligers zien direct resultaat van hun inzet. Als je een ochtend dennen trekt op de hei en je ziet daarna het verschil, dan weet je: dit heb ik echt voor de natuur gedaan. Dat geeft voldoening. En in het bezoekerscentrum zijn er vrijwilligers die mensen ontvangen en informeren. Ook worden er vanuit het informatiecentrum allerlei educatieve activiteiten georganiseerd. Alles is erop gericht om mensen veel meer bij de natuur te betrekken.”
Onderdeel van iets groters
“Veel mensen vinden het mooi om bij een organisatie als Staatsbosbeheer te horen,” vertelt Jaël. “Ze dragen bij aan iets groters en vinden het fijn dat het goed geregeld is. Wij zorgen voor de coördinatie, zodat zij gewoon lekker kunnen doen waar ze blij van worden. We zetten de vrijwilligers ook goed in het zonnetje. We organiseren elk jaar een groene middag met excursies en workshops en er zijn bijeenkomsten. Soms gaan we samen wandelen of lunchen. Dat persoonlijke contact vinden we enorm belangrijk.”
We leren van elkaar
“We hebben echt een paar toppers tussen de vrijwilligers,” zegt Jaël. “Sommigen zien werk liggen en nemen zelf initiatief. Een van hen heeft onze winkel opnieuw ingericht zodat het veel aantrekkelijker oogt. Een ander werkt aan een handboek voor gidsen met achtergrondinformatie over het gebied. Zo leren we van elkaar.”
Mensen bloeien weer op
“Ik zie vaak dat mensen bij ons opbloeien,” vertelt Jaël. “Sommigen komen uit een burn-out of zitten tussen banen in. Door het contact met anderen en het buiten zijn krijgen ze weer energie. Soms gaan ze daarna zelfs weer solliciteren of een opleiding volgen. Dat is geweldig om te zien.”
“In totaal zijn er in Apeldoorn ruim honderd vrijwilligers actief bij Staatsbosbeheer. Ze zorgen niet alleen voor goed onderhouden natuurgebieden, maar ook voor verbinding tussen mensen en natuur. En wie de natuur leert waarderen, wil er ook beter voor zorgen.”
Foto: Nelly Nolte
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerSamen leren, werken en vooral voelen: ik hoor erbij!
Toen Marleen Hogeboom na tien jaar in Peru terugkeerde naar Nederland ging ze aan de slag in de thuiszorg, maar het knaagde: in Peru had ze een stichting opgezet, waarom zou dat niet kunnen in Nederland? Ze besloot een plek te creëren waar juist de groep die vaak thuiszit, migrantenvrouwen, elkaar kon ontmoeten, de taal kon leren en zo stappen kon zetten richting zelfstandigheid. Dat is Stichting Da Capo in Apeldoorn. Daar vinden sinds 2011 vrouwen uit verschillenden landen elkaar om te leren, samen te werken en vooral: om erbij te horen. Vrijwilligers spelen daarin een onmisbare rol.
“Vrouwen noemen ons vaak hun taalschool,” zegt Marleen, “maar wij zijn veel meer: een ontmoetingsplek, een plek om vriendinnen te maken, vaardigheden te leren en gewoon plezier te hebben.” Meer dan vijfendertig nationaliteiten komen hier samen. Syrische, Turkse, Marokkaanse, Eritrese en Oekraïense vrouwen vinden elkaar naast vrouwen uit Zuid-Amerika maar ook Nederlandse. Voor sommigen is het een stap naar werk, voor de meesten een tweede thuis.
Ik voelde meteen: hier kan ik iets betekenen!
Peggy Steininga is vrijwillig coördinator van de keuken. Vijf jaar geleden moest ze na een herseninfarct stoppen met werken. “Ik had altijd een drukke baan, dus thuiszitten lag me niet. Toen ik bij Da Capo binnenstapte, voelde ik meteen hier kan ik iets betekenen. In de kookgroep oefenen vrouwen de taal, leren samenwerken en vertellen hun verhalen. Het levert prachtige gesprekken op. Voor mijzelf is het ook waardevol: ik leer mijn eigen vooroordelen herkennen en kijk anders naar de wereld.”
Hier krijg je de tijd om te groeien
Ook in het naaiatelier is die sfeer voelbaar. Vrijwilliger Wil Poelmann-Derks begeleidt daar vrouwen die vaak zonder ervaring beginnen. “Sommigen hebben nog nooit achter een naaimachine gezeten. Maar hier krijgen ze de tijd om te groeien. Je ziet ze trots worden op wat ze maken en op zichzelf.” Wil ziet van dichtbij hoe vrouwen groeien. “Ik herinner me een Turkse vrouw die heel verlegen begon en nauwelijks durfde te praten. Nu draait ze mee als vrijwilliger en begeleidt ze anderen. Dat vind ik het mooiste: dat iedereen hier in zijn eigen tempo kan ontwikkelen, zonder druk.”
Een stad waarin vrouwen een plek vinden
Da Capo is meer dan een taalschool of werkplaats. Het is een ontmoetingsplek die Apeldoorn verbindt. Met projecten als fietslessen, duurzame tassenproductie en kookactiviteiten biedt de stichting vrouwen de kans om in hun eigen tempo mee te doen, te leren en te groeien. Zo draagt Da Capo bij aan een inclusieve stad waarin vrouwen met een migratieachtergrond een plek vinden.
Peggy vat het mooi samen: “Of je nu komt om te leren, te helpen of gewoon voor een kop koffie: iedereen hoort erbij. Dat is precies wat Da Capo zo bijzonder maakt.”
Foto: Jan van Ommen
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meerWie raakt er nu niet betoverd door de magie van de pluktuin?
“Mooi verscholen tussen de bomen ben je omringd door vogels, eekhoorns en allerlei planten … het is gewoon een oase,” zegt Eveline, vrijwilliger bij Stichting Pluktuin Apeldoorn . “Ik kom hier niet alleen om in de pluktuin te werken, maar ook om te genieten van alles eromheen.” De pluktuin is een plek waar bezoekers en vrijwilligers even helemaal tot rust kunnen komen.
Eveline: “Het mooie is dat je eigenlijk niks fout kunt doen. Als je een plant niet kent, laat je het gewoon groeien en dan zie je vanzelf wat er gebeurt.” Vrijwilliger Ron vult aan: “We hebben geen opleiding in de bloementeelt, maar zijn dit gewoon gaan doen. Het is heerlijk om te ontdekken en te experimenteren.”
Samen zorgen voor groei
Vrijwilligers helpen elkaar, leren van elkaar en zorgen samen voor continuïteit in de tuin. Er is veel te doen: we kopen bloemen in, zaaien eigen zaden en verzorgen de planten. “We proberen zoveel mogelijk eigen kweek op te zetten. Dat doen we achter de belevingstuin. Zo hebben we meer controle over wat er bloeit en wanneer,” vertelt Ron. Sommige planten zijn éénjarig, andere zijn vaste planten. Het vergt kennis en geduld om alles goed te laten groeien. “Soms overheersen bepaalde soorten, maar dat hoort erbij. Je leert spelenderwijs,” zegt Eveline.
Een plek om te genieten
“Bezoekers kunnen hier gewoon rondlopen, bloemen plukken of even op één van de bankjes gaan zitten en van de rust genieten,” zegt Ron. “We zijn drie dagen in de week geopend op maandag, woensdag en vrijdag. We zijn ook een paar uurtjes open op zaterdag. In de toekomst willen we ook kleine evenementen zoals lezingen organiseren. We koesteren de vrijwilligers en organiseren speciale dagen en uitjes, bijvoorbeeld naar andere pluktuinen. En er is een moestuin. Deze is speciaal voor de vrijwilligers. Wat zij daar verbouwen, mogen ze zelf houden. Ook een extra vorm om hen te waarderen voor wat ze doen. Daarnaast is er de bessentuin, waar in het zomerseizoen rode bessen, frambozen en bramen door de bezoekers geplukt kunnen worden. Maar de hoofdrol is weggelegd voor de bloemenpluktuin!”
Waar mens en natuur tot bloei komen
“Het is leuk om te zien hoe niet alleen mensen, maar ook de natuur hier tot bloei komen, letterlijk en figuurlijk,” vertelt Eveline. Ron: “Wat de pluktuin extra bijzonder maakt, is de verbinding tussen vrijwilligers en bezoekers. Je leert mensen echt kennen, soms op een andere manier dan normaal.
Er komen bezoekers die spontaan contact zoeken en dat is hartstikke leuk. De pluktuin is zoveel meer dan gewoon een tuin.”
Foto: Monique Bongers
Benieuwd naar de volledige foto en alle andere beelden?
Kijk hier waar de expositie te zien is!
Lees meer














